گرگان شهر من

گرگان، از شهرهای شمالی ایران، و دارای آب و هوای معتدل است و در حال حاضر (با احتساب جمعیت روستاهایی که به شهر پیوسته‌اند)، قریب ۲۷۰ هزار نفر جمعیت و حدود ۶۰ کیلومترمربع وسعت دارد. گرگان فعلی تا سال ۱۳۱۶ هجری شمسی به استرآباد یا استاره آباد موسوم بود. گرگان قدیم که به عربی جرجان خوانده می‌‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد امروزین قرار داشت. اقلیم منطقه بسیار متنوع است و کوه، جنگل و مرتع، جلگه و دشت، صحرا و شوره‌زار، دریا و خلیج، رودخانه و تالاب، و زمین‌زراعی را شامل می‌شود. گرگان نام شهر و شهرستان و نیز نام سرزمینی باستانی در جنوب شرقی دریای خزر است. در زبان باستانی آن را گورگان و ورکان و در زبان یونانی هیرکان یا هیرکانیا و در زبان عربی جرجان می‌گفتند. شهر و شهرستانی که امروز گرگان خوانده می‌شود تا سال 1316 شمسی موسوم به استرآباد بود، و کل منطقه گرگان قدیم، در تقسیمات کشوری امروز، استان گلستان نام دارد. کاوشهای باستان‌شناسی پیشینه تمدن این منطقه را 5 تا 6 هزار سال اعلام کرده‌اند. با این تمدن کهن، تاریخی پرفراز و نشیب، آثار و بقایای باستانی فراوان و با دانشمندانی نامدار و اقوامی مقتدر و نجیب، گرگان جایگاهی رفیع و سهمی ارزشمند در تاریخ و تمدن باشکوه ایران دارد. این سرزمین که طول تاریخ از ایالت‌های مهم ایران بود، بر اثر سیاست‌های نابجای حکومت پهلوی و با نادیده گرفتن واقعیت‌های تاریخی و منطقه‌ای در سال 1316 به سرزمین مازندران ملحق گردید. این اقدام نادرست در طول شش دهه موجب عقب‌ماندگی و رکود منطقه در تمامی ابعاد رشد و توسعه شد. سرزمین و مردم منطقه گرگان در این سالها تولیدکننده انواع محصولات مهم کشاورزی و تأمین‌کننده محصولات غذایی و مواد اولیه کارخانه‌ها و کارگاههای صنعتی در استانهای دیگر و نیروی کار ارزان و مناسبی بودند که موجبات رشد و توسعه مناطق دیگر بخصوص مرکز و غرب استان مازندران را فراهم می‌کردند. بنا به اظهار مورخان، جابجایی اقوام آریایی از حدود چهار هزار سال پیش به سمت فلات ایران، و ترکیب و درآمیختن آنان با بومیان این سرزمین، موجب به وجود آمدن فرهنگ و تمدن جدیدی به نام ایران و جامعه ایرانی گردید و منطقه گرگان که پیش از ورود آریایی‌ها دارای تمدن و فرهنگ خاص بوده از اولین سرزمین‌هایی بود که پذیرای این اقوام مقتدر شد. با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن ایالت گرگان جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان و استراباد از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود. عنصرالمعالی کیکاوس (از آخرین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گرانقدر قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات گرانبها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوسنامه را، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند. در علم پزشکی نیز این منطقه سهم عمده‌ای در جهان اسلام داشته‌به‌گونه‌ای که دو تن از معروفترین پزشکان ایران و جهان، ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل (حکیم) جرجانی صاحب دایره‌المعارف ذخیره خوارزمشاهی، از این سرزمین بوده‌اند. میرداماد و میرفندرسکی، دو فیلسوف بزرگ و فخرآفرین جهان اسلام، نیز از این منطقه برخاسته‌اند. در زمان قاجاریه ایران به 4 ایالت و 12 ولایت تقسیم شده بود و منطقه یا سرزمین استراباد یکی از آن ولایات بود که به هشت بلوک یا هفت و نیم بلوک به نامهای انزان، سدن رستاق، استراّباد، شاهکوین و ساور، دهات ملک، کتول، فندرسک و رامیان، و کوهسار، و همچنین دو طایفه بزرگ ترکمن به نامهای یموت و گوکلان تقسیم شده بود. هر یک از این بلوک‌ها را یک نایب‌الحکومه زیر نظر حکمران استرآباد اداره می‌کرد. شهر گرگان (استراباد) در گذشته، و از حدود 500 سال قبل دارای سه محله بزرگ به نامهای نعلبندان، سبزه‌مشهد و میدان بوده که که دارای چندین محله فرعی بوده‌اند. این سه محله هنوز هم به همین نامها وجود دارند و اکثر مساجد و تمام تکایای قدیمی و معابد و زیارتگاهها و مکان مذهبی شهر نیز در همین محلات قرار دارند که امروز بافت قدیم و معماری سنتی و تاریخی این شهر و بخش عمده‌ای از میراث فرهنگی این دیار را تشکیل می‌دهند. از حدود 7 قرن پیش، گرگان امروز (و استراباد دیروز) همواره مهمترین شهر این منطقه بوده و در حالی که سایر مناطق روستاها و آبادی‌هایی کوچک بوده‌اند، گرگان همواره شهری آباد و پر جمعیت بوده است. بسیار از اهالی قدیمی و اصیل گرگان و بسیاری از روستانشینان حومه شهر گرگان، هنوز این شهر را استرآباد می‌خوانند و خانواده‌های معتبر و اصیل این شهر نیز به نام خانوادگی و یا پسوند  استرآبادی“ موسوم‌اند. گرگان نامی است فراگیر که مذهب‌ها و قومیت‌ها را نیز درنوردیده است، آنچنان که خانواده‌هایی بزرگ و اصیل از شیعه و سنی، ترکمن و فارس، و شهری و روستایی در گذشته و حال به گرگانی، و هم به جرجانی موسوم بوده و هستند که با تفاهم و برادری، روزگار گذرانده‌اند. همچنین نام‌های خانوادگی گرگانلی (منسوب به گرگان) و جرجانلی (منسوب به جرجان) در بین هموطنان ترکمن ما بسیار مرسوم است. علاوه‌بر شهری به‌نام گرگان، در تاریخ و جغرافیای ایران و جهان، ایالت گرگان، ولایت گرگان، دشت گرگان، رود گرگان، سد گرگان، دیوار دفاعی گرگان، و خلیج گرگان نیز وجود دارند. همچنین در اسناد متعدد تاریخی، دریایی که امروز از آن به عنوان دریای مازندران یا خزر یاد می‌شود، در گذشته به نامهای دریای طبرستان، دریای قزوین و دریای گرگان هم خوانده می‌شده است. ضرب المثل های گرگانی مخم پلیچ خورد وقر کرد = مغزم گره خورد وباد کرد ، کنایه از گیج شدن کل سر تو جیجو مزد = گیج وویلان روزگار را می گذارند تا بره گوساله گو بشه دل صاحبش او مشه